Srebro, waga 11,28 g, średnica 32 mm; autorstwa Johanna Kittela (niesygnowany); na awersie przedstawiony moment uderzenia pioruna w basztę prochową we Wrocławiu, co miało miejsce 21 czerwca 1749 r. i doprowadziło do katastrofy i eksplozji zgromadzonego w wieży prochu; na rewersie widok po wybuchu; przetarty na rewersie; patyna.
Są takie medale, przy których nie trzeba długo się zastanawiać, co właściwie przedstawiają. Wystarczy na nie spojrzeć, żeby od razu wiedzieć, że za tym niewielkim kawałkiem metalu kryje się konkretna historia.
Tak właśnie jest w przypadku medalu wybitego po wybuchu wrocławskiej prochowni 21 czerwca 1749 roku. Było to jedno z najbardziej niezwykłych wydarzeń w XVIII-wiecznym Wrocławiu. W tamtych czasach prochownie były oczywiście miejscami szczególnymi. Przechowywano w nich ogromne ilości prochu wykorzystywanego przez wojsko, a ich lokalizacja i odpowiednie zabezpieczenie miały ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa miasta. Mimo zachowywania środków ostrożności wystarczył jednak jeden niefortunny zbieg okoliczności, aby doszło do katastrofy.
21 czerwca 1749 roku w prochownię uderzył piorun. Błyskawica zapaliła zgromadzony tam proch, a potężna eksplozja spowodowała zniszczenia nie tylko w bezpośrednim sąsiedztwie prochowni. Siła wybuchu była ogromna, a jego skutki odczuwalne były w różnych częściach miasta. Wrocław znalazł się na chwilę w centrum wydarzenia, które musiało zrobić ogromne wrażenie na jego mieszkańcach. Nic więc dziwnego, że tak niezwykłe wydarzenie szybko znalazło swoje odbicie również w sztuce medalierskiej. Powstał srebrny medal pamiątkowy, który w bardzo prosty, ale jednocześnie niezwykle sugestywny sposób opowiada całą historię.
Na awersie widzimy piorun uderzający w wieżę prochowni. Nie ma tutaj miejsca na domysły. Przedstawienie od razu wskazuje na przyczynę katastrofy. Wokół umieszczono wymowny napis: „WAS GOTT DURCH BLITZ VND PULVER KAN”, czyli „Co Bóg może przez piorun i proch”. W XVIII wieku tego typu wydarzenia często interpretowano również w kontekście religijnym, a piorun stawał się symbolem potęgi sił, nad którymi człowiek nie miał kontroli. Jeszcze ciekawiej wygląda rewers medalu. Zamiast tradycyjnego portretu władcy, herbu czy alegorycznej sceny pokazano fragment zniszczonego Wrocławia. To właśnie ten element sprawia, że medal staje się czymś więcej niż tylko pamiątką. Jest swoistym zapisem wydarzenia i jego skutków. W otoku znalazł się napis „ZEIGT DER RUIN IN BRESLAU AN” – „ukazuje ruinę we Wrocławiu”, a poniżej umieszczono dokładną datę katastrofy: 21 czerwca 1749 roku.
Można powiedzieć, że medal został skomponowany jak niewielka opowieść. Na jednej stronie mamy przyczynę, piorun i prochownię, na drugiej skutek, zniszczone miasto. Do tego dochodzi data, dzięki której nawet po setkach lat dokładnie wiemy, do jakiego wydarzenia odnosi się przedstawienie. Nie potrzeba tutaj rozbudowanych inskrypcji ani długiego komentarza. Sam medal mówi właściwie wszystko. Warto zwrócić uwagę również na to, jak nietypowe jest takie przedstawienie. Medale XVIII wieku bardzo często służyły do upamiętniania władców, zwycięstw militarnych, ważnych uroczystości czy wydarzeń politycznych. Tutaj natomiast bohaterem stała się katastrofa, która dotknęła mieszkańców konkretnego miasta. Dzięki temu mamy do czynienia z bardzo ciekawym przykładem lokalnego medalierstwa i sposobu, w jaki współcześni próbowali zachować pamięć o dramatycznym wydarzeniu.
Sam medal ma około 32 mm średnicy i waży około 11,2 g, jest więc niewielkim obiektem. Tym bardziej robi wrażenie ilość informacji, którą udało się na nim zawrzeć. Co ciekawe, na rynku spotykamy go zarówno jako dzieło nieznanego autora, jak i z przypisaniem do Kittla. Ta druga atrybucja nie jest jednak pewna, ponieważ medal jest niesygnowany, dlatego należy traktować ją jako przypuszczenie. I właśnie takie obiekty są szczególnie interesujące. Nie są tylko kawałkiem metalu z określonym nominałem czy wyobrażeniem. Są materialnym śladem konkretnego wydarzenia. W tym przypadku możemy wręcz powiedzieć, że patrząc na medal, patrzymy na Wrocław sprzed prawie trzech stuleci, na miasto, które pewnego czerwcowego dnia 1749 roku zostało naznaczone potężną eksplozją.
Dzisiaj wybuch wrocławskiej prochowni jest tylko jednym z wielu wydarzeń zapisanych na kartach historii miasta. Ten niewielki srebrny medal pozwala jednak spojrzeć na nie zupełnie inaczej. Z jednej strony pokazuje moment, który doprowadził do katastrofy, z drugiej, jej konsekwencje. A pomiędzy nimi pozostaje data, która zamyka całą historię w jednym, niewielkim krążku srebra.
